Nieuwe inzichten door wetenschap en technologie

Inzicht in paardenpersoonlijkheid

Een belangrijke stap in deze ontwikkeling is het project ‘Karakter als Kompas: het paard in sport, training en samenwerking’, dat momenteel loopt onder leiding van Aeres Hogeschool Dronten en Hogeschool Van Hall Larenstein. Dit tweejarige onderzoek, ondersteund door stamboeken, sportorganisaties en de FNRS, richt zich op het meten van karaktereigenschappen van paarden en het vertalen van deze inzichten naar praktische toepassingen voor de sector.

Het onderzoek heeft als doel te begrijpen hoe individuele karaktereigenschappen van paarden samenhangen met hun leervermogen, sportprestaties en de samenwerking met hun ruiters. Daarnaast wordt gekeken hoe de persoonlijkheid de interactie tussen paard en mens beïnvloedt. Voor ondernemers kan dit waardevolle informatie opleveren bij selectie, training en begeleiding van paarden, maar ook bij het adviseren van klanten en het vormgeven van duurzaam paardenbeheer. Het project loopt van november 2025 tot en met eind 2027.

Van ervaring naar meting

Naast karakteronderzoek richt de sector zich steeds meer op het herkennen van stress en overbelasting bij paarden. Dat paarden gevoelig zijn voor hun omgeving en reageren op mensen, is voor veel paardeneigenaren geen nieuw inzicht. Wat wél nieuw is, is dat recent onderzoek steeds duidelijker laat zien hoe paarden menselijke spanning waarnemen en hoe sterk die invloed kan zijn. Studies tonen aan dat paarden subtiele signalen van mensen oppikken zoals veranderingen in lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en zelfs lichaamsgeur, en hier direct op reageren. Daarmee wordt een lang bestaand vermoeden wetenschappelijk onderbouwd.

Waar paardeneigenaren vroeger vooral vertrouwden op ervaring en gevoel, maakt onderzoek het nu mogelijk om deze reacties objectief te meten. Door gedragsobservaties te combineren met fysiologische gegevens, zoals hartslag en ademhaling, ontstaat een concreter beeld van hoe een paard een training of situatie daadwerkelijk ervaart.

Een goed voorbeeld is het gebruik van hartslagmeters om belasting inzichtelijk te maken. Inspanningsfysioloog dr. Carolien Munsters laat zien dat metingen kunnen aantonen of stress voortkomt uit fysieke inspanning of uit mentale spanning, bijvoorbeeld door omgevingsfactoren of de ruiter. Daarmee verschuift stressherkenning van intuïtie naar meetbare kennis, wat bijdraagt aan beter onderbouwde training en paardenwelzijn.

Belangrijk om te benadrukken is dat een hartslagmeter altijd een hulpmiddel blijft. Het geeft cijfers en inzichten die ervaring en observatie versterken, maar vervangt deze nooit. Data helpen trainers en eigenaren juist om hun oog en gevoel te trainen en objectiever te leren kijken.

Technologie als ondersteunende partner

Naast hartslagmetingen zijn er steeds meer technologische toepassingen die het inzicht in paard en ruiter verdiepen. AI-camera’s en videoanalyse spelen hierin een groeiende rol. Deze technologie wordt al succesvol toegepast binnen de diergeneeskunde, waar dierenartsen gebruikmaken van geavanceerde videoanalyse met AI om bewegingspatronen te beoordelen. Hierbij kunnen kleine, voor het menselijk oog nauwelijks zichtbare, onregelmatigheden in gangwerk of houding van het paard worden opgespoord, soms al in een zeer vroeg stadium.

Ook binnen de hippische sport zelf zien we deze ontwikkelingen terug, bijvoorbeeld in de vorm van paardensimulatoren. In dergelijke simulatoren worden bewegingen van het paard nauwkeurig nagebootst en worden ruiters geanalyseerd met behulp van sensoren en camera’s. Dit zorgt voor direct inzicht in houding, balans en hulpen van een ruiter. Een simulator laat zien hoe technologie niet alleen analyserend, maar ook praktisch en educatief kan worden ingezet.

Daarnaast winnen wearables (draagbare meetapparaten die tijdens het rijden gegevens verzamelen) en sensoren terrein. Denk aan hartslagmeters, bewegingssensoren of dekens met geïntegreerde meetapparatuur die gegevens verzamelen over hartslag, ademhaling, spierspanning en activiteit. Eén van de eerste wearables in de sport die we kennen is bijvoorbeeld de Equestic Saddle Clip, een sensor die aan het zadel wordt bevestigd en de beweging en trainingsbelasting van het paard registreert.

De kansen van deze technologieën zijn groot voor de hippische sector. Door bewegingen van paarden en ruiters vast te leggen en te analyseren, kunnen subtiele afwijkingen in balans, symmetrie of belasting zichtbaar worden. Dit helpt niet alleen bij het voorkomen van blessures, maar ook bij het optimaliseren van training en rijtechniek. Trainers krijgen objectieve feedback die zij kunnen vertalen naar gerichte oefeningen en verbeterpunten. Voor ondernemers opent dit bovendien nieuwe mogelijkheden op het gebied van coaching en klantenbinding: ruiters en eigenaren krijgen inzicht in trainingsbelasting, voortgang en stressniveaus van hun paard, waardoor begeleiding concreter en transparanter wordt. Zo vormt technologie een waardevolle partner, die welzijn, prestaties en veiligheid tegelijkertijd ondersteunt.

Van onderzoek naar praktijk

Het gebruik van deze technologieën kan in het begin overweldigend zijn. In de praktijk beginnen de meeste ondernemers met één meetinstrument, zoals een hartslagmeter of bewegingssensor, dat gecombineerd wordt met bestaande observaties en ervaring. Op basis van de eerste resultaten kan worden bepaald welke inzichten direct toepasbaar zijn voor de bedrijfsvoering en klantbegeleiding.

Vervolgens kan het gebruik van technologie geleidelijk worden uitgebreid, bijvoorbeeld met videoanalyse of wearables, waarbij ook medewerkers of klanten betrokken kunnen worden. Het is raadzaam vooraf duidelijke doelen te formuleren, bijvoorbeeld gericht op paardenwelzijn, trainingsbelasting of klantinformatie. Door klein te starten, ervaring op te doen en resultaten te evalueren, kan technologie op een beheersbare manier geïntegreerd worden in de bedrijfsstrategie, waarbij ervaring en kennis van professionals worden aangevuld met objectieve data.

Wat ligt er in het verschiet?

De rol van technologie in de paardensector groeit snel. Wearables, AI en monitoring zorgen voor meer objectieve inzichten, terwijl de ervaring van de professional centraal blijft. Juist binnen het thema ‘verbinding tussen paard en mens’ biedt deze ontwikkeling grote meerwaarde: door het paard beter te begrijpen via data over beweging, belasting en welzijn, kunnen we training en zorg gerichter afstemmen. Zo versterkt technologie niet alleen prestaties, maar vooral de bewuste en respectvolle verbinding tussen paard en mens. •